De (schoon)dochter is de klos?

maandag 30 januari 2017 11:28
Door Jan Atze Nicolai en Brigitta Scheepsma

'Mantelzorg mag niet worden opgelegd', kopte de Volkskrant vorige week. Een opvallende uitspraak van de hoogste bestuursrechters -de Centrale Raad van Beroep- over het onterecht niet betalen van een dochter die schoonmaakt bij haar moeder, in het Brabantse Etten-Leur.

“Gemeente mag niet verwachten dat de dochter gratis bij moeder schoonmaakt. Hoogste bestuursrechter fluit weer een gemeente terug.” Dat is zeer in het kort de boodschap.

Wij zijn blij met deze uitspraak. Het wordt hoog tijd dat alle informele zorg -die onze samenleving en economie draagt- beter gewaardeerd  gaat worden.

Door de decentralisering van zorg naar gemeenten wordt van burgers verwacht dat werk -wat voorheen betaald werd- nu gratis gedaan wordt. Deze bezuiniging komt vooral terecht op de schouders van dochters, schoondochters, vriendinnen en buurvrouwen. We horen namelijk zelden dat een zoon, buurman of vriend door het wijkteam -aan de keukentafel- gevraagd wordt schoon te maken bij moeder of buurvrouw. Om de hele zorg dicht bij huis, en zeker om de mantelzorg, hangt een zweem van liefdewerk en oud papier. Gratis.

Met een beroep op solidariteit om zorgkosten te drukken zaait de overheid verwarring. Want wat is mantelzorg? En wat is informele arbeid? En wie moet dat dan verplicht vrijwillig gaan doen? Het is een grote brei geworden.

Valt  schoonmaken bij je moeder onder mantelzorg? Wij vinden en denken van niet. Om meerdere redenen. Allereerst is hier geen sprake van onvervangbare zorg. Schoonmaken kan ook door iemand anders gedaan worden. Ten tweede vanwege de verplichte vrijwilligheid, om reden van bezuinigingen. En ten derde omdat het emancipatorisch niet klopt.

Terecht dat de rechter vindt dat de dochter in Etten-Leur voor schoonmaken bij haar moeder betaald moet worden. De rechter gooit met deze uitspraak de discussie open. Discussie over wat mantelzorg is, en de waardering daarvan. Over informele arbeid en de waarde daarvan voor onze economie. Over de vrijwilligheid van zorg en de effecten van keukentafelbeleid op emancipatie.

De decentralisatie van zorg dreigt namelijk vooral vrouwen terug te drijven in economische afhankelijkheid. Zo werken we bewust of onbewust mee aan de wereldwijde gender-ongelijkwaardigheid. Over het algemeen werken de vrouwen van deze aarde meer, en krijgen de mannen het meeste geld. Mondiaal is de (schoon)dochter de klos. Hier in Nederland ook? 

Er zit een addertje onder het gras in de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep. Een gemeente moet voldoende ‘onderzoeken’ of de gewenste mantelzorg wel vrijwillig gebeurt. Stelt de Centrale Raad. Hoe moet of gaat een gemeente dit doen? Gaan we echt deze vraag stellen: “U wilt toch wel verplicht vrijwillig voor uw moeder zorgen?”  

De discussie over zorg en betaling  zal niet gemakkelijk worden. Het beroep van een gemeente op gratis solidariteit voor de samenleving is behoorlijk dwingend. Door de marktwerking lijkt gratis zorg namelijk een noodzakelijk product geworden.  

Wij zijn benieuwd welke gevolgen deze uitspraak en discussie zal hebben op gemeentelijk beleid. De dochter in Brabant wordt door de uitspraak van de bestuursrechter voor de schoonmaak bij haar moeder betaald.
Wie volgt?

Dit artikel stond als een Te Gast in de LC van 27 januari 2017