Geschiedenis

PAL GroenLinks heeft een bijzondere geschiedenis. Deze afdeling is de voorzetting van het reeds in 1978 opgerichte Progressieve Aktie Leeuwarden PAL, waarin PSP, PPR, CPN en de plaatselijke politieke groepering Axies (1970-1978) gingen samenwerken. In 1992 is de naam van het inmiddels gevormde GroenLinks toegevoegd.

1970-1978: Axies

Klik om te vergroten
LC 13 februari 1970
Klik om te vergroten
Schmelzer in discussie met Piet vd Wal
Klik om te vergroten
V.l.n.r.: Suus Hagenbeek, Marcel Jacobs, Henk Nipperus en Rieneke Woudtsra
Klik om te vergroten
Sikke Doele 1942-2002
Klik om te vergroten
Koplijst Axies
Klik om te vergroten

Klik om te vergroten

Klik om te vergroten

Klik om te vergroten

Klik om te vergroten
LC-foto van enkele leden van ‘Het Kloppend Hart’ bij het eerste affiche, ontworpen door Sikke Doele.
Klik om te vergroten

Klik om te vergroten
Enkele bezetters van “Het Kloppend Hart" achter de ramen van het pand Torenstraat 10.
Klik om te vergroten
LC 1 juni 1973 Freddy Koopmans bij ontruiming Klanderij
Klik om te vergroten
LC 16 april 1973
Klik om te vergroten

Klik om te vergroten
Verkiezings-affiche 1974
Klik om te vergroten
Piet van der Wal in 1974 met burgemeester Brandsma
Klik om te vergroten
LC 30 mei 1974
Klik om te vergroten
Binnentuin met op de achtergrond het open jongerencentrum Hippo aan de Schoolstraat.
Klik om te vergroten

Leeuwarder hippiejeugd in de politiek

Voor beelden; bekijk het programma "Lang haar in Leeuwarden" van Omrop Fryslân deel 1. En bekijk ook deel 2.

Zonder ervaring stapte de Leeuwarder groepering Axies in de politiek. De jonge, hippe, achterban keerde zich tegen de in zijn ogen duffe jaren-vijftig-cultuur. De straat was voortaan de politieke arena, niet het pluche in het stadhuis.

De eerste op de kandidatenlijst, Theo van Haaren was al 44. Hij kon uitstekend het woord doen. De tweede was vanzelfsprekend een vrouw: Rieneke Woudstra-Peene. De derde moest dan toch echt een jong iemand zijn, die bij voorkeur ook nog lang haar had. Dat werd Piet van der Wal, toen 24, en de langgelokte geluidstechnicus van de popgroep Pugh's Place. Op een politieke bijeenkomst in de Leeuwarder Beurs had hij de christelijke politicus Norbert Schmelzer eens de oren gewassen. Dat maakte indruk. Wie die ‘gladde teckel’ aan kon, die was natuurlijk geknipt voor het raadslidmaatschap.

Zo begon de Leeuwarder groepering Axies in 1970 aan het politieke avontuur. Zonder ervaring, en de aanleiding geen andere dan dat er een jongerencentrum voor de hoofdstedelijke hippiejeugd zou moeten komen. Sjoerd Cuperus, een van de mensen achter Axies, was tot de slotsom gekomen dat een voorpost in de gemeenteraad daarbij wel eens heel handig zou kunnen zijn.

De oprichtingsvergadering was begin 1970 in het kunstcentrum Prinsentuin. Een onverwacht groot aantal geïnteresseerden kwam erop af, niet alleen hippe jeugd, maar ook welzijnswerkers, leraren, ambtenaren, architecten, kunstenaars en vrouwen van actiegroep Dolle Mina. De nieuwe club, met een ondogmatisch linkse signatuur, zou door acties een progressief beleid nastreven. Er waarde een geest van vernieuwing door Leeuwarden.

Wat de Axies aanhang vooral bond was een gemeenschappelijkelijk levensgevoel. Van der Wal: "Wij waren tegen de gevestigde instituties met hun gewoontes en omgangsvormen. De geest van die duffe jaren vijftig, daar wilden we van af. Zo was het leuk om zonder pak te lopen."

De aanhangers van Axies beseften al gauw dat je niet alleen in de raad kon zitten voor het realiseren van een jongerencentrum. Er kwamen werkgroepen voor onder meer ruimtelijke ordening, milieu, emancipatie, onderwijs en cultuur. Leefbaarheid van de nieuwbouwwijken, toen in het bijzonder Bilgaard, kwam hoog op de prioriteitenlijst. Behoud van de binnenstad was een ander belangrijk programmapunt.

Axies voerde voor de raadsverkiezingen van mei 1970 een eigentijdse snelle campagne. Blikvanger was een opvallende affiche, met daarop levensgroot het zelfbewust ogende portret van de tweejarige Thalia Hooghiemster en de tekst 'Het kan heel anders. Veel beter'. De poster hing zelfs voor net raam van PvdA coryfee Anne Vondeling aan de Harlingerstraatweg. Zijn vrouw had de affiche opgehangen, Vondeling zelf vond het maar niks.

De verkiezingsleus sloeg kennelijk aan want Axies kreeg 4,9 procent van de stemmen. Dat was goed voor twee zetels. Het was een ongehoorde zege in die tijd van starre verhoudingen, waarin de PvdA het politieke leven beheerste. Theo van Haaren en Rieneke Woudstra bezetten de beide raadszetels. Piet van der Wal zou Woudstra na anderhalf jaar vervangen en bleef vervolgens ruim vijftien jaar raadslid.

Bekijk ook de volgende presentatie.

Na mei 1970 begon pas het echte werk. Eenmaal in de raad bleek dat Axies toch beperkte speelruimte had. Van der Wal: "Alles wat we voorstelden werd al gauw in een partijpolitiek hoekje gedrukt. Dan was het twee vóór en de rest tegen." Daarom richtte Axies in 1971 een actiegroep op voor de binnenstad, Het Kloppend Hart. Zogenaamd onafhankelijk, maar in wezen een mantelorganisatie.

Het Kloppend Hart is er zo'n drie jaar lang in geslaagd honderden mensen bij protestacties de straat op te krijgen. Tegen het autoverkeer in de binnenstad, tegen verkeersaantrekkende parkeergarages en tegen de afbraak van historische gebouwen en straatwanden. Kraakacties tegen de afbraakplannen van de AGO (nu Aegon) in deTorenstraat en hotel de Klanderij werden landelijk tv-nieuws. Tot grote ergernis van burgemeester en wethouders, want de Hilversumse televisie vertoonde zich anders slechts zelden in verre buitengewesten.

Bekijk de presentatie over Het Klopppende Hart.

Na drie jaar kwam het in Axies tot interne strubbelingen. Jan van Akker en Freddy, Koopmans, jonge studenten van de Agogische Academie Friesland, vonden dat Axies te parlementair was geworden. Er werd een weekend in Appelscha belegd, en de zittende raadsleden kwamen hevig onder vuur te liggen. Zij waren aangesteld om “verspieders in het milieu der autoriteiten" te zijn, maar zouden volgens de opposanten te veel aan het pluche hechten. Er kwam geen scheuring, maar de sfeer was flink bedorven.

Een indirect succes kwam vlak voor de raadsverkiezingen van 1974. De PvdA, bang voor stemmenverlies, maakte een regelrechte ommezwaai wat de binnenstad betreft. "Tengels af van de terpen", riep fractievoorzitter Jakob Vellenga ineens. Grote doorbraken omwille van het autoverkeer waren van de baan.

Axies had gehoopt op minimaal een verdubbeling van zijn zetels, ook al omdat de groepering zich sterk had gemaakt voor de oudere stadswijken vlak buiten het centrum. Het bleef in 1974 bij twee zetels en de animo ging sterk achteruit. In 1978 ging Axies samen met de PSP op in PAL, de Progressieve Actie Leeuwarden, waarbij zich later ook PPR en CPN aansloten. Van der Wal Iegde zich er gemakkelijk bij neer. “Axies was ook nooit bedoeld om ten eeuwigen dage een rol in de politiek te spelen."

Van de bevlogenheid van 1970 was toen weinig meer over. Voor een deel kwam dat doordat de aanhang was verbrokkeld. Partijbinding was er niet, want Axies was nooit een partij met contributie en een ledenlijst. En veel van de jongeren van 1970 hadden nu een gezin en waren buiten de hoofdstad gaan wonen.

Ooit was het allemaal begonnen om een jongerencentrum. Het pand Hippo aan de Schoolstraat kwam er in 1975. Eigenlijk te laat voor de generatie die zich er voor had ingespannen.

Het artikel in de rechter kolom verscheen met de onderste foto op 26 juni 1999 in de Leeuwarder Courant. De schrijver van dit artikel is niet bekend maar, afgaande op de uiterst correcte geschiedschrijving, zal Sikke Doele het, als redacteur van de LC, zeker hebben nagekeken.
De overige foto’s komen uit het archief van samensteller Piet van der Wal en het onvolprezen digitale archief van de Leeuwarder Courant. Leeuwarden, 31 December 2008

1978-1992: PAL

  • Klik om te vergroten
  • Klik om te vergroten
  • Klik om te vergroten
  • Klik om te vergroten
  • Klik om te vergroten
  • Klik om te vergroten
  • Klik om te vergroten
  • Klik om te vergroten
  • Klik om te vergroten

een artikel van Jan Doede Niemeyer in de PAL-info nummer 1, januari 1988

Tien jaar lang is PAL Aktief in de Leeuwarder politiek. PAL vertegenwoordigt wat sommigen klein-links noemen maar PAL heeft zich, en haar ideeëngoed altijd groter gevonden.

In 1978 is het dus begonnen. PSP en CPN waren in de zestiger en zeventiger jaren hun zetel in de raad van Leeuwarden kwijtgeraakt, de PPR had zich losgemaakt uit het PAK en beschikte ook niet over een vertegenwoordiger in de raad. Axies was daar wel vertegenwoordigd, maar leek wat uitgeblust.
Op deze restanten ontstond in 1978 PAL, geworteld in de idealen van de jaren zestig maar met een niet-dogmatisch instelling die, zo bleek achteraf, de vele klein-linkse tegenstellingen in de tijd gemakkelijk te kunnen overleven.
Vertegenwoordigers van links vonden elkaar op wat hen bond, zorg voor het kwetsbare; mensen, de stad en het milieu.

In 1978 deed PAL, toen nog bestaand uit restanten van Axies, die daarna ongebondenen werden genoemd en de PSP mee aan de gemeenteraadsverkiezingen en verwierven daarbij twee zetels.
In de vier jaar die volgden profileerde PAL haar ideeën, horzelde door de raad en werd de PvdA ( ook links?) hinderlijk gevolgd, gekieteld en bejegend. In dezelfde periode traden PPR en CPN toe tot PAL. Bij de verkiezingen van 1982 groeide het zetelaantal tot vier. Gedragen door velen volgde een periode van nog grotere aktiviteit in de raad en daarbuiten. Binnen de raad wilde PAL meer dan volgen van beleid, PAL wilde zelf beleid maken. Met nota’s, beleidsvoorstellen, moties en alternatieve begrotings- en bezuinigingsvoorstellen overstroomde PAL de raad met ideeën. Landelijk was PAL aktief om haar vruchtbare radikaal linkse samenwerking stimulerend over te dragen aan anderen.

Ondertussen speelde PAL binnenskamers met een machtsvraag. Een interne notitie “PAL op het Pluche” formuleerde ideeën en probeerde na te denken over kollegevorming met de PvdA. Meedoen aan een kollege, omdat PAL besefte dat dat de enige deur naar de macht was en dat het hebben van macht de enige mogelijkheid was om vorm te geven aan haar ideeën. Maar de PvdA wilde niet echt, haar lijsttrekster bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1986 misschien nog wel, maar haar regenten op de achtergrond niet. En ook de landelijke PvdA-politici, die zich overigens zeer onheus met die verkiezingen van 1986 bemoeiden, niet.
Vlak voor die gemeenteraadsverkiezingen gebeurden er domme dingen bij PAL. Omdat er geen overeenstemming kon worden bereikt over de kandidatenlijst verliet de CPN PAL, ofschoon niet alle CPN-ers meegingen. Bij de verkiezingsuitslag bleek PAL zich grotendeels overeind te hebben gehouden te midden van de grote malaise van radikaal links. De vierde (rest-) zetel van 1982 ging verloren en in 1986 zat PAL met drie zetels in de gemeenteraad.

Na 1988
In 1988 verlaat Piet van der Wal de fractie en zijn plaats wordt ingenomen door Gerard Heins. De meeste discussies binnen PAL draaien de laatste jaren rond het punt moet je keihard nee zeggen tegen overschrijdingen van kredieten of tegen bezuinigingen? De vraag komt steeds meer boven drijven van: zijn wij de horzel in de pels? Of doen we mee aan het besturen van de stad en proberen we met onze alternatieven richting te geven. De plataan voor de Harmonie gaat vallen voor de bouw van een nieuwe Harmonie en dat is een harde klap voor PAL.
Bij de verkiezingen van 1990 continueert PAL zijn drie zetels in de raad.

1992-heden: PAL GroenLinks

Klik om te vergroten

Klik om te vergroten
Klik op muisknop voor vergroting.

In 1991 wordt landelijk uit de partijen PPR, PSP, CPN en EVP een nieuwe linkse eenheidspartij geboren: GroenLinks. PAL vindt het een vanzelfsprekendheid dat linkse partijen elkaar vinden en verder samengaan, maar in Leeuwarden bestaat er nu al PAL en daarnaast zijn er Leeuwarders lid van GroenLinks. Een dubbellidmaatschap brengt al snel de beide partijen bij elkaar. De partij PAL GroenLinks ontstaat, met plaats voor leden, die zich niet gebonden voelen aan GroenLinks. Want er zijn natuurlijk altijd zogenaamde PALlers die geen partijmensen zijn, maar wel aan lokale politiek willen doen.

2 juni 1992 wordt achter PAL als aparte vereniging feestelijk een punt gezet.